به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین روستایی در دومین دوره مجازی نور عالمتاب با محور بازخوانی تحلیلی تاریخ پیامبر اکرم(ص) از ولایت تا بعثت که به همت نمایندگی خراسان بنیاد بینالمللی امامت و کانون حقیقت و معرفت با همکاری مدرسه علمیه ولایت برگزار شد، با تشریح جایگاه حضرت خدیجه(س) در تاریخ اسلام، اظهار داشت: حضرت خدیجه(س) با ایمان، پاکدامنی و حمایت همهجانبه از پیامبر اکرم(ص) در مسیر رسالت، نقشی محوری در پشتیبانی از دعوت نبوی و تداوم نسل پیامبر(ص) ایفا کرد.
وی گفت: در گزارشهای تاریخی آمده است که بحیرا در جریان سفر پیامبر اکرم(ص) در دوران کودکی به شام، نشانههایی از نبوت را در وجود ایشان مشاهده کرد و درباره آینده آن حضرت مطالبی را بیان کرد. درباره سن پیامبر(ص) در این سفر نیز گزارشهای متفاوتی وجود دارد و برخی منابع سن ایشان را ۹ سال و برخی ۱۲ سال ذکر کردهاند.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی افزود: اصل داستان ملاقات پیامبر(ص) با بحیرا در منابع مختلف تاریخی و سیرهای نقل شده است، اما همه جزئیات این گزارشها از اعتبار یکسان برخوردار نیستند و باید میان بخشهای مختلف روایت تفکیک صورت گیرد.
وی با اشاره به برخی طرق نقل این روایت بیان کرد: بخشی از گزارش بحیرا از طریق ابنعباس و بخشی از طریق ابوموسی اشعری نقل شده است. در خصوص روایت ابوموسی، از نظر تاریخی درباره سن او و امکان حضورش در آن واقعه اشکالاتی مطرح شده است. البته در میان اهلسنت مبنایی وجود دارد که مرسل صحابی را معتبر میداند و بر اساس آن، این اشکال را به شکل دیگری پاسخ میدهند؛ اما در مبانی شیعه چنین قاعدهای به صورت مطلق پذیرفته نیست.
وی ادامه داد: بنابراین، اگر بخشی از یک روایت دارای اشکال باشد، نمیتوان بهصورت خودکار همه محتوای آن را کنار گذاشت. باید هر بخش از روایت بهصورت مستقل بررسی شود و قسمتهایی که شواهد تاریخی و روایی آن را تأیید میکند، از بخشهایی که با قرائن دیگر سازگار نیست، تفکیک شود.
این پژوهشگر تاریخ اسلام خاطرنشان کرد: در روایت بحیرا نیز اصل بشارت نسبت به پیامبر موعود با شواهد دیگری از جمله اشارات موجود در منابع پیشین و گزارشهای مربوط به بشارت پیامبران گذشته قابل بررسی است، اما برخی جزئیات که در بعضی نقلها درباره اشخاص حاضر در آن سفر مطرح شده، نیازمند ارزیابی سندی و تاریخی است.
وی تصریح کرد: این روش، اختصاص به بررسی روایت بحیرا ندارد و در علم حدیث نیز میتوان میان فقرات مختلف یک روایت تفکیک کرد؛ یعنی اگر بخشی از یک گزارش با شواهد معتبر تأیید شود و بخش دیگری با قرائن تاریخی یا روایی تعارض داشته باشد، نمیتوان صرفاً به دلیل اشکال در یک قسمت، همه روایت را کنار گذاشت.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی افزود: در برخی گزارشها آمده است که بحیرا یا فردی دیگر، پیش از بعثت پیامبر(ص)، درباره ظهور پیامبری در مکه سخن گفته و زمینه آشنایی حضرت خدیجه(س) با نشانههای شخصیت پیامبر(ص) را فراهم کرده است، اما درباره اینکه این سخن دقیقاً در چه زمان و مکانی مطرح شده، گزارشهای متفاوتی وجود دارد و نمیتوان با اطمینان درباره جزئیات آن اظهار نظر کرد.
وی در ادامه با اشاره به زندگی مشترک پیامبر اکرم(ص) و حضرت خدیجه(س) اظهار داشت: این زندگی مشترک حدود ۲۵ سال ادامه داشت؛ از حدود ۱۵ سال پیش از بعثت تا سال دهم بعثت. با وجود اهمیت این دوره، گزارشهای تفصیلی فراوانی درباره جزئیات زندگی مشترک این دو بزرگوار در منابع تاریخی باقی نمانده است.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی گفت: بخشی از این مسئله را باید در وضعیت تاریخنگاری دورههای بعد جستوجو کرد؛ زیرا تاریخ اسلام در دورههایی تدوین شده که نگاه نویسندگان و حاکمان نسبت به اهلبیت(ع) یکسان نبوده است و در برخی مقاطع نیز نسبت به نقل فضائل و جایگاه خاندان پیامبر(ص) محدودیتهایی وجود داشته است.
وی افزود: با وجود این، گزارشهای متعددی از محبت ویژه پیامبر اکرم(ص) نسبت به حضرت خدیجه(س) وجود دارد و حتی پس از رحلت ایشان نیز پیامبر(ص) همواره از حضرت خدیجه(س) یاد میکردند. این مسئله نشاندهنده جایگاه ویژه این بانوی بزرگوار در زندگی رسول خدا(ص) است.
این استاد حوزه با اشاره به نقش حضرت خدیجه(س) در پشتیبانی از رسالت نبوی بیان کرد: حضرت خدیجه(س) تنها همسر پیامبر اکرم(ص) نبود، بلکه در مسیر رسالت، همراه و پشتیبان ایشان بود و در سختترین شرایط از پیامبر(ص) و دعوت الهی حمایت کرد. ثروت و امکانات حضرت خدیجه(س) نیز در مسیر اسلام و حمایت از پیامبر(ص) هزینه شد و در دوران محاصره اقتصادی مسلمانان در شعب ابیطالب، این حمایت اهمیت بیشتری پیدا کرد.
وی با اشاره به اختلاف منابع درباره سن حضرت خدیجه(س) هنگام ازدواج با پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: درباره سن ایشان اقوال متعددی وجود دارد؛ در برخی منابع ۲۵ سال، در برخی ۲۸، ۳۰، ۳۵ و ۴۰ سال و در برخی گزارشها سنین بالاتری ذکر شده است.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی افزود: این اختلاف گسترده نشان میدهد که در مواجهه با گزارشهای تاریخی نباید یک نقل را بدون بررسی سایر منابع قطعی تلقی کرد، بلکه باید سند، قدمت منبع، نسخههای موجود و سازگاری گزارش با دیگر شواهد تاریخی مورد توجه قرار گیرد.
وی ادامه داد: آنچه در بررسی شخصیت حضرت خدیجه(س) اهمیت بیشتری دارد، ویژگیهایی است که در منابع مختلف درباره ایشان مورد تأکید قرار گرفته است؛ از جمله شرافت خانوادگی، پاکدامنی، امانتداری، حسن خلق و شخصیت ممتاز اجتماعی.
حضرت خدیجه(س)؛ طاهره و همراه رسالت
این پژوهشگر تاریخ اسلام با تأکید بر عنوان طاهره برای حضرت خدیجه(س) اظهار داشت: حضرت خدیجه(س) در فضای جاهلی زندگی میکرد، اما با وجود شرایط حاکم بر جامعه آن روز، به پاکدامنی و طهارت شناخته میشد و همین ویژگی در شناخت جایگاه ایشان اهمیت دارد.
وی تصریح کرد: اگر حضرت خدیجه(س) را تنها به عنوان همسر پیامبر اکرم(ص) معرفی کنیم، بخشی از جایگاه واقعی ایشان نادیده گرفته میشود؛ زیرا ایشان هم در حمایت از رسالت نقش داشت، هم از نظر شخصیت و پاکدامنی جایگاهی ممتاز داشت و هم مادر حضرت زهرا(س) بود.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی ادامه داد: اهمیت حضرت زهرا(س) نیز تنها به فرزند پیامبر بودن محدود نمیشود؛ بلکه تداوم نسل پیامبر اکرم(ص) از مسیر حضرت فاطمه(س) صورت گرفت و از همین طریق، ذریه پیامبر(ص) در خاندان اهلبیت(ع) ادامه یافت. از این منظر، نقش حضرت خدیجه(س) در تاریخ اسلام با تداوم نسل نبوی و شکلگیری سلسله اهلبیت(ع) ارتباطی اساسی دارد.
وی در ادامه به اختلاف منابع درباره تعداد و اسامی فرزندان پیامبر اکرم(ص) اشاره کرد و گفت: در برخی منابع برای پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) چند فرزند پسر و دختر ذکر شده و نامهایی همچون قاسم، طیب، طاهر، عبدالله، زینب، رقیه، امکلثوم و حضرت فاطمه(س) در گزارشهای مختلف دیده میشود.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی افزود: در برخی گزارشها طیب و طاهر دو فرزند مستقل معرفی شدهاند و در برخی دیگر این دو عنوان، لقب عبدالله دانسته شده است. درباره تعداد و انتساب دختران نیز میان منابع اختلاف وجود دارد و برخی منابع زینب، رقیه و امکلثوم را نیز دختران پیامبر(ص) معرفی کردهاند.
وی ادامه داد: در مقابل، دیدگاهی در میان برخی از علمای شیعه وجود دارد که حضرت فاطمه(س) را تنها دختر پیامبر اکرم(ص) و حضرت خدیجه(س) میداند و درباره انتساب برخی دیگر از دختران مشهور به پیامبر(ص) توضیحات دیگری ارائه میکند. بر اساس این دیدگاه، زینب و رقیه از فرزندان هاله، خواهر حضرت خدیجه(س)، بودهاند و درباره امکلثوم نیز احتمال دیگری مطرح شده است.
وی خاطرنشان کرد: درباره فرزندان پسر پیامبر(ص) نیز گزارشها متفاوت است و قاسم و عبدالله در منابع ذکر شدهاند و طیب و طاهر نیز در برخی گزارشها لقب دانسته شدهاند. حضرت ابراهیم(ع) نیز فرزند پیامبر اکرم(ص) و ماریه قبطیه بود که در دوران کودکی از دنیا رفت.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی با اشاره به پرسشی درباره روایات کتاب کافی پیرامون تعداد فرزندان پیامبر(ص) اظهار داشت: در چنین موضوعاتی باید پیش از استناد به یک عبارت، نسخهشناسی انجام شود؛ زیرا ممکن است عبارتی در یک نسخه وجود داشته باشد و در نسخهای دیگر از همان کتاب دیده نشود.
وی افزود: در بررسی برخی آثار مرحوم شیخ صدوق نیز اختلاف نسخهها مشاهده شده است؛ بهگونهای که عبارتی در نسخهای وجود دارد، اما علامه مجلسی در نسخهای که در اختیار داشته آن عبارت را مشاهده نکرده است. این مسئله نشان میدهد که پژوهشگر باید تاریخ نسخه، مسیر انتقال متن، احتمال تصحیف یا افزوده شدن عبارت و تفاوت نسخههای موجود را بررسی کند.
وی تأکید کرد: این بررسی به معنای زیر سؤال بردن اعتبار کتاب کافی یا سایر منابع حدیثی نیست، بلکه بخشی از روش علمی در ارزیابی متون روایی است. همانگونه که در روایت بحیرا باید میان بخشهای مختلف یک گزارش تفکیک کرد، در اینجا نیز باید میان اصل روایت و عباراتی که احتمال دارد در فرآیند نقل و استنساخ دچار تغییر شده باشد، تفاوت گذاشت.
حجتالاسلام والمسلمین روستایی در جمعبندی مباحث خود درباره حضرت خدیجه(س) گفت: جایگاه این بانوی بزرگوار را باید در پیوند سه ویژگی اساسی مورد توجه قرار داد؛ پاکدامنی و طهارت، همراهی و حمایت از پیامبر اکرم(ص) در مسیر رسالت و مادری حضرت زهرا(س). حضرت خدیجه(س) از این منظر تنها همسر پیامبر(ص) نبود، بلکه یکی از مهمترین پشتیبانان رسالت نبوی و مادری بود که از طریق فرزندش حضرت فاطمه(س)، نسل پیامبر اکرم(ص) و امتداد خاندان اهلبیت(ع) استمرار یافت.
انتهای پیام/
نظر شما